استفاده از مخلوط شن و نمک شاید ساده ترین و البته کم هزینه ترین روش برای رفع مشکل یخ بندان و جلوگیری از لغزندگی معابر در فصول سرد سال باشد، اما این روش هم اکنون در بسیاری از کشورهای دنیا از رونق افتاده و مسئولان شهری با روش های به روز تر و البته کارآمدتری خیابان ها و معابر یخ زده را در فصل زمستان مدیریت مینمایند.
روش هایی که شاید به نظر ، هزینه بر بودن آنها تا به حال مانع اجرایی شدن آنها شده است .ولی اگر موضوع بطور علمی ودقیق بررسی شود خسارات ناشی از نمک پاشی خیابانها در فصول سرد برمحیط زیست شهری و تحمیل هزینه های دیگر معنی دار خواهد بود.
هرچند شهرهای ما به طور جدی فقط حدود سه ماه از سال با مشکل بارش برف و باران و یخ زدگی و لغزندگی معابر و خیابان ها دست به گریبان هستند، اما معلوم نیست تا چه زمانی باید به بهانه هزینه بر بودن صرفا به روش نمک پاشی اکتفا کرده و گزینه های دیگر را حذف کنیم.
کارشناسان مسائل شهری همچنان معتقدند اگر بتدریج به سمت استفاده از روش های به روز، کارآمد و البته کم خطر برای یخ زدایی پیش نرویم در آینده ای نه چندان دور استفاده مستمر از روش نمک پاشی پیامدهای مخرب خود را در محیط زیست شهری نشان خواهد داد، صدماتی که جبران آن شاید برای فعالان زیست محیطی و مسئولان شهری تا سال ها غیر قابل جبران باشد.
نمک پاشی جاده های بین شهری ومعابروخیابانهای محیط شهری نمک پاشی برای جلوگیری از یخبندان در خیابانها بهنگام بارش برفهای سنگین معمولا انجام می گیرد. ولی انتقال نمک به همراه برفها از خیابانها به
اکوسیستم حاشیه، صدمات زیادی را به گیاهان و درختان وارد می کند.نمک هم از شاخه ها و برگها و هم از ریشه ها جذب درختان می شود.
میزان صدمات وارده از نمک به گیاهان نسبت به گونه های مختلف متفاوت است.بعضی از گیاهان برای مقابله با نمک راه های مختلفی را انتخاب می کنند.
وجود نمک در خاک باعث تغییر فشار اسمزی محلول خاک شده و با زیاد شدن این فشار، ریشه گیاهان به سختی قادر خواهند بود که آب و مواد غذایی را جذب کنند. افزایش نمک باعث اختلال در فعالیتهای متابولیکی گیاهان می شود.البته تاثیر سمی، یون کلر بر روی گیاهان هنوز کاملا مشخص نیست و نظرات مختلفی وجود دارد.
برخی معتقدند که تجمع کلراید مانع متابولیسم آمینو اسیدها و کربو هیدرات ها می شود ولی وجود سدیم در خاک در صورت تجاوز از حد معینی باعث اختلالاتی در فعالیتهای متا بولیکی گیاهان می شود. ضمنا اثرات سوئی نیز در خاک می گذارد. با این ترتیب که تعادل بین یون سدیم داخل غشا و پتاسیم بیرون آن بر هم خورده واز جذب پتاسیم و سایرمواد ضروری خاک از طریق ریشه و انتقال آن به گیاه جلوگیری می نماید.
همچنین فعالیتهای میکرو ارگانیسم ها را نیز در خاک کاهش می دهد.فقط بخشی از نمک جذب شده به وسیله برگها در اثر ریزش دوباره به خاک برمی گردد، بخش اعظم آن در تنه و شاخه و ریشه ذخیره شده و در تابستان و به وسیله تعریق به سطح برگها انتقال می یابد.یعنی نمک پاشی در زمستان باعث جذب نمک به وسیله ریشه ها در تابستان شده و به برگها منتقل می شود.
با ریزش برگها در پاییز و با ریزش نابهنگام برگها دو باره نمک به زمین برمی گردد. در یک دوره رویشی مقدار کلر ۲۰ تا ۳۰بار بیشتر (در لیتر) در اثر شسته شدن به وسیله باران به خاک انتقال یافته و جذب ریشه شده و دو مرتبه وارد چرخه می شود. ولی شسته شدن نمک در طبقات عمقی خاک زیاد مقدور نیست.
از سوی دیگر منتقدان نمک پاشی خیابان ها در زمستان می گویند ادامه این شیوه سنتی و منسوخ شده توسط شهرداری در عصر امروزی قابل قبول نیست و مدیریت شهری باید از شیوه های نوینی که حداقل آسیب را به آسفالت خیابان ها داشته باشد، استفاده کند، به ویژه اینکه هر کیلومتر آسفالت افزون بر ۴۰ میلیون تومان هزینه در بر دارد.
- نویسنده : بهرام محمودی
Friday, 29 May , 2026